Według kronikarza Wincentego Kadłubka dawno temu pod Wawelem w Krakowie żył smok, który zagrażał wszystkim jego mieszkańcom. Każdego tygodnia domagał się określonej liczby bydła, a gdy go nie dostawał, zabijał ludzi. Został jednak pokonany dzięki dwóm rycerskim książętom za pomocą fortelu.
Smog jako nowy smok
Wieki minęły, a nad Kraków i całą Polskę nadciągnęło kolejne, śmiertelne niebezpieczeństwo, groźniejsze od poprzedniego, tym bardziej, że często umyka naszej uwadze. Na miejsce smoka przybył smog. I tu nie pomoże jeden czy dwóch śmiałków, do tej walki potrzeba armii liczącej miliony dzielnych rycerzy.
Statystyki zgonów
Według legendy Smoku Wawelskiemu składano jedną ofiarę dziennie. Możemy więc założyć, że maksymalnie zjadał on 365 osób rocznie. Tymczasem szacuje się, że w ostatnich latach w Polsce zanieczyszczenia powietrza, potocznie nazywane smogiem, przyczyniają się do około 26 do 48 tysięcy, w zależności od przyjętych założeń, przedwczesnych zgonów rocznie.
Czyni go to zabójcą groźniejszym od setki krakowskich smoków, gdyby takie kiedykolwiek istniały. O ile prawdziwego smoka ciężko byłoby nie zwrócić uwagi, to ze smogiem jest trochę inaczej, ponieważ sam smog jak i skutki, które wywołuje, trudno jest bezpośrednio zobaczyć.
Warunki powstawania smogu
Są mgliste, dosłownie i w przenośni. Co nie ulega wątpliwości, to my naszymi działaniami ten smog wywołaliśmy. Postaramy się teraz pokazać czym smog tak naprawdę jest. Skupimy się na smogu typu londyńskiego, bo taki stwarza największy problem w Polsce.
Ten rodzaj smogu powstaje gdy nie ma dużego wiatru, dlatego mamy akwarium, w którym będziemy przeprowadzać doświadczenie. Gdy występuje wilgotne powietrze, dlatego spryskamy ścianki akwarium wodą. Gdy jest chłodne, dlatego mamy tutaj lód, który posłuży do schłodzenia.
Doświadczenie w akwarium
Damy pokrywę i postaramy się równomiernie rozłożyć lód. Teraz jak dotykamy ścianek akwarium, to czujemy, że są chłodne, dlatego zdejmujemy lód. Mamy już trzy czynniki, ale to nie wszystko. Potrzebny nam jest jeszcze jeden, a mianowicie zanieczyszczenia powietrza spowodowane działalnością człowieka, co zasymuluje nam spalenie kawałka papieru.
Już teraz smog jest bardzo gęsty. Odczekujemy chwilę i zobaczymy jak będzie się prezentował. Znowu odczekaliśmy parę minut i teraz spróbujemy zdjąć pokrywę z akwarium. Jak widzimy w akwarium pozostał zawieszony smog.
Geografia Krakowa a zanieczyszczenia
Dzieje się tak dlatego, ponieważ warstwa chłodniejszego powietrza, znajdująca się niżej, jest zatrzymywana przez znajdującą się nad nią warstwę ciepłego powietrza. Kraków jest usytuowany w Niece. Dookoła niego znajdują się wzniesienia, takie jak to, które jest za nami.
Podczas miesięcy jesiennych oraz zimowych jest chłodno, mamy więc nasz lód. Oraz w tym okresie często występuje też mgła, mamy więc naszą wilgoć. A gdzie jest nasz palący się kawałek papieru, czyli źródło zanieczyszczenia? Najpierw sprawdzimy gdzie zlokalizowane są największe zanieczyszczenia, a następnie odpowiedzmy sobie na pytanie czym są one spowodowane.
Dane ze stacji pomiarowych
Tak się składa, że dane dotyczące poziomu zanieczyszczeń są powszechnie dostępne. W Krakowie znajduje się osiem państwowych stacji kontroli powietrza, a do tego możemy znaleźć wiele czujników zanieczyszczeń zainstalowanych przez różne prywatne firmy. Ich odczyty są udostępnione publicznie.
Mierzą one, między innymi stężenie pyłów zawieszonych PM10 i PM2,5, benzoapirenu, tlenków siarki i tlenków azotu, które stanowią jedne z najbardziej niebezpiecznych substancji występujących w smogu. Przejedziemy się teraz do miejsc, w których znajdują się stacje kontroli oraz porównamy ich odczyty do tego co zastaniemy na miejscu.