Fizjologia życia w strefie śmierci
Strefa śmierci to obszar położony powyżej 7900 metrów nad poziomem morza, gdzie dostępność tlenu jest niewystarczająca do podtrzymania ludzkiego życia przez dłuższy czas. W tym miejscu powietrze jest tak rzadkie, że organizm musi pracować z maksymalną wydajnością, aby zachować funkcje życiowe. Dlatego zdobywcy ośmiotysięczników schodzą szybko po dotarciu na szczyt, aby uniknąć nieodwracalnych uszkodzeń narządów wewnętrznych.
Historia i pochodzenie Sherpa
Sherpa to grupa etniczna, która około 400-600 lat temu uciekając przed najazdami, emigrowała z Tybetu do wysokich górskich regionów Nepalu. Nazwa ta pochodzi od słów oznaczających ludzi ze Wschodu i odnoszących się do ich pochodzenia z historycznego regionu Champ na wschodnim Tybecie. Obecnie domem społeczności Sherpa są tereny Tybetu, Indie oraz Bhutan, gdzie mieszkają i pracują od pokoleń.
Rola w alpinizmie himalajskim
Sherpa byli zaangażowani jako przewodnicy i nosicze na pierwszych wyprawach w Himalajach i najczęściej zatrudniani podczas rozwoju himalajskiego alpinizmu i ruchu turystycznego górskiego. Byli doświadczeni i dobrze dostosowani do dużych wysokości, co pozwoliło im zbudować reputację niezawodnych partnerów w najbardziej ekstremalnych warunkach. Słowo sherpa, pisane małą literą, oznaczało zawód przewodnika lub nosiciela dowolnej etniczności, podczas gdy pisane wielką literą odnosiło się do samej grupy etnicznej.
Problemy z niedotlenieniem
Pozostawanie na dużej wysokości wywołuje odpowiedź adaptacyjną w organizmie, ale czasami organizm nie jest w stanie dostosować się w wystarczająco krótkim czasie. Pojawia się wtedy zespół nazwany chorobą górską lub chorobą wysokościową, który może grozić życiu każdego wspinacza. Pierwsze objawy można zaobserwować na wysokości 250 metrów nad poziomem morza, a u ludzi, którzy są szczególnie wrażliwi, z brakiem aklimatyzacji, nawet na wysokości 1500 metrów.
Objawy choroby wysokościowej
Kluczowe objawy obejmują pulsujące bóle głowy, zawroty głowy, nudności, słabość i niespokojny sen. Objawy mają tendencję do samolimitowania się i znikają po rozpoczęciu schodzenia się, ale szacuje się, że choroba górskie występuje u 50-70 procent wspinaczy, którzy nie przeszli aklimatyzacji, ponieważ otrzymali ją niekompletnie. Choć łagodne objawy nie są groźne dla życia, należy być czujnym, aby uniknąć rozwoju poważnych, potencjalnie śmiertelnych powikłań.
Zaburzenia poznawcze na wysokości
Warto również zauważyć, że zaburzenia poznawcze i psychotyczne można zaobserwować na dużych wysokościach. Spadek wydajności intelektualnej występuje najczęściej na wysokości od 2500 do 3500 metrów, a w miarę kontynuowania wspinaczki zwalnianie procesów myślowych postępuje. Na wysokościach powyżej 5500 metrów pojawiają się poważne upośledzenia poznawcze, takie jak dezorientacja w czasie i przestrzeni oraz spadek umiejętności krytycznego myślenia.
Wpływ na decyzje wspinaczkowe
Te objawy są szczególnie ważne w alpinizmie, ponieważ wpływają na decyzję o wyborze trasy lub kontynuowaniu wspinaczki w warunkach grożących życiu. Niedotlenienie mózgu bezpośrednio wpływa na naszą wydajność umysłową, co ilustrują eksperymenty w komorze ciśnieniowej odtwarzające warunki na dużych wysokościach. W stanie niedotlenienia mostek działa tak źle, że wspinacz może nie być w stanie założyć sobie maski tlenowej mimo licznych prośb o pomoc.
Przykłady wytrwałości Sherpa
Bez zbiornika z tlenem, zbiornik jest przyłączony, podczas gdy pływa, zachęcał go i osoba, która najwięcej razy dotarła na szczyt Everestu, to Kami Sherpa, która postawiła nogę tam zaskakujących 24 razy. Babycream Sherpa rozbił namiot i spędził 21 godziny na szczycie Everestu na wysokości 8849 metrów nad poziomem morza, a bez zbiornika z tlenem, zbiornik jest przyłączony, podczas gdy pływa, zachęcał go. Ich historia inspiruje pokolenia wspinaczy do pokonywania własnych ograniczeń i szacowania siły ludzkiego ducha.