W poniedziałek, 14 września, oficjalnie rusza proces głosowania na projekty w 12. edycji Budżetu Obywatelskiego Nowego Sącza. Jest to wydarzenie, które co roku powinno mobilizować społeczność do aktywnego udziału w kształtowaniu przestrzeni publicznej. Jednak obserwując ostatnie lata, trudno nie zauważyć pewnych niepokojących tendencji w sposobie przeprowadzania tych konsultacji. Podobnie jak w poprzednich edycjach, proces kwalifikacji projektów był silnie skłonnny do faworyzowania koncepcji związanych z obozem władzy. Niezależne pomysły mieszkańców były odrzucane pod różnymi, często wymyślnymi pretekstami, co skutecznie ograniczało paletę wyboru.
W ten sposób wyłoniono jedyny projekt ogólnomiejski oraz szereg propozycji osiedlowych, które w dużej mierze służą promocji radnych pełniących funkcje przewodniczących zarządów osiedli. Na większości z 25 osiedli dostępny jest tylko jeden projekt lub dwa, co praktycznie oznacza brak konkurencji i pewne zwycięstwo zgłoszonych inicjatyw. Takie podejście do budżetu partycypacyjnego podważa samą ideę demokracji bezpośredniej, zamieniając ją w czysto formalny akt zatwierdzania decyzji urzędników.
Zgodnie z obowiązującymi przepisami, miasto ma obowiązek wydzielić środki na Budżet Obywatelski, a kwota ta nie może być niższa niż 0,5% wydatków miasta za poprzedni rok. Nowy Sącz co roku decyduje się na przeznaczenie dokładnie tej minimalnej stawki, co świadczy o braku chęci do większego zaangażowania w partycypację społecznych. Na realizację zwycięskich projektów w przyszłym roku przeznaczono łącznie 5 230 000 złotych, z czego połowa przypadnie na zadania ogólnomiejskie.
Druga połowa środków zostanie rozdysponowana między projekty osiedlowe, proporcjonalnie do liczby mieszkańców i powierzchni poszczególnych dzielnic. Z 74 projektów zgłoszonych w tym roku odrzucono aż jedną trzecią, dopuszczając do głosowania jedynie 46 inicjatyw. Taka wysoka stopa eliminacji pomysłów przed samym startem kampanii budzi uzasadnione pytania o transparentność procesu weryfikacji oraz kryteria, jakim podlegają zgłoszenia mieszkańców.
Jedynym projektem ogólnomiejskim, który przeszedł pozytywnie przez sito komisji, jest „Koalicja dla Nowego Sącza”. Jest to zlepek 28 drobnych remontów i napraw chodników, parkingów oraz placów zabaw, opracowany bezpośrednio w Ratuszu. Inicjatywa ta służy głównie osiedlom rządzonym przez radnych Koalicji Nowosądeckiej Ludomira Handzla, co dodatkowo potwierdza tezę o politycznym charakterze przyznawanych funduszy.
Komisja weryfikująca odrzuciła również 25 projektów zgłoszonych na rzecz różnych osiedli, pozostawiając mieszkańców z bardzo wąskim polem manewru. W rezultacie w głosowaniu wystarczy oddać jeden głos, aby zapewnić realizację „drobiazgów” z projektu ogólnomiejskiego oraz jedynych dostępnych propozycji dla wielu osiedli. Dotyczy to dzielnic takich jak Barskie, Biegonice, Centrum, Falkowa, Gołąbkowice, Helena, Kaduk, Kochanowskiego, Nawojowska, Przetakówka, Przydworcowe, Szujskiego, Westerplatte, Wólki oraz Zawada.
Niemal wszystkie dopuszczone projekty osiedlowe polegają na organizacji biesiad, spotkań integracyjnych, potańcówek i wycieczek, co często budzi sprzeciw wśród mieszkańców oczekujących inwestycji infrastrukturalnych. W kilku przypadkach komisja dopuściła zadania, które wprost naruszają regulamin, wymagający spójności logicznej, merytorycznej i miejscowej elementów projektu. Sztandarowym przykładem jest zadanie ogólnomiejskie oraz projekty na Kaduku i Wólkach, gdzie mieszane są inwestycje z eventami społecznymi.
Na Kaduku w jednym projekcie znalazła się modernizacja ogrodzenia, spotkanie opłatkowo-noworoczne, piknik oraz zajęcia fitness, co jest przykładem braku spójności merytorycznej. Z kolei „zwycięski” projekt na Wólkach to mieszanka zakupu urządzeń zręcznościowych, organizacji festynu, spotkania organizacyjnego, wycieczek i zajęć gimnastycznych dla seniorów. Taka praktyka odbiega od standardów profesjonalnego zarządzania środkami publicznymi i budzi zaufanie do rzetelności oceny zgłoszeń.
Głosowanie odbywać się będzie wyłącznie elektronicznie, poprzez stronę www.bo.nowysacz.pl oraz w wyznaczonych punktach z obsługą komputerową. Każdy mieszkaniec może zagłosować tylko jeden raz, wybierając maksymalnie dwa projekty: jeden ogólnomiejski i jeden osiedlowy. Wyniki podsumowania głosów zostaną ogłoszone do 30 września 2026 roku, co daje mieszkańcom nieco ponad tydzień na podjęcie decyzji w tak ograniczonym wyborze.
W historii budżetu obywatelskiego w Nowym Sączu rekordową liczbę dopuszczonych projektów – aż 109 – odnotowano w 2021 roku, kiedy to zgłoszono nawet 213 pomysłów. Od tego czasu liczba zainteresowanych czynnym udziałem systematycznie spada, co jest bezpośrednim skutkiem patologii towarzyszących miejskiemu budżetowi partycypacyjnemu. W 2025 roku ważnych głosów oddano zaledwie 2995, co jest wynikiem porównywalnym do najgorszego w historii roku 2023.
Ostatnie próby reform regulaminu przeprowadzono w latach 2018 i 2023, wprowadzając likwidację projektów ogólnomiejskich oraz usuwanie tzw. projektów miękkich. Od tamtego czasu nie podjęto żadnych kolejnych prób zmian, co sugeruje stagnację procesu partycypacyjnego w mieście. Mieszkańcy coraz częściej czują się wykluczeni z rzeczywistego decydowania o losach swojej lokalnej społeczności, sprowadzając swoją rolę do biernych obserwatorów.