Nauka polska jest często mówiona źle lub wcale, co jest dla nas bolesne i niepokojące. W tym filmie chcę to zmienić, pokazując prawdziwy potencjał naszych badaczy. Niedawno, na początku grudnia tego roku, wręczono 34. Nagrody Fundacji na rzecz Nauki Polskiej. Są one uważane za najbardziej prestiżowe wyróżnienie tego typu w kraju.
Uroczystość na Zamku Królewskim
Byłem na uroczystości wręczenia nagród na Zamku Królewskim i mogę szczerze powiedzieć, że czułem dumę. Nagrody FNP przyznawane są w czterech kluczowych obszarach nauki i dotyczą wyjątkowych badań i odkryć, które mogą mieć znaczący wpływ na nasz rozwój cywilizacyjny, a także społeczny. Mam na myśli nie tylko naszą polską perspektywę lokalną.
Osiągnięcia profesora Doroty Gryko
W dziedzinie chemii i nauk materiałowych w tym roku Nagroda FNP została przyznana profesor Dorocie Gryko z Instytutu Chemii Organicznej Polskiej Akademii Nauk za rozwój tak zwanych fotokatalizatorów i ich zastosowanie w chemii organicznej. Profesor Gryko skupiła swoje badania naukowe głównie na fotokatalizie, czyli reakcjach związanych z światłem, oraz biokatalizie, która jest procesem przyspieszania reakcji chemicznych za pomocą enzymów lub nawet całych komórek.
Zielona chemia inspirowana naturą
Jej badania są inspirowane naturą i wpisują się w koncepcje nowoczesnej zielonej chemii, która jest bardziej precyzyjna, bezpieczniejsza i przyjazna dla środowiska, co było priorytetem w ostatnich dziesięcioleciach we wszystkich nowoczesnych naukach. Punktem wyjścia dla nagrodzonego badaniami profesora Gryko była fotosynteza, jeden z najbardziej fascynujących procesów zachodzących w naturze.
Nowa era fotokatalizatorów
Dla przypomnienia jest to reakcja, w której rośliny zamieniają energię świetlną na energię chemiczną. Naukowcy od dawna próbują wykorzystywać podobne zjawiska w laboratoriach, aby przeprowadzać różne pożądane reakcje chemiczne bardziej efektywnie, czysto i bezpiecznie. Przez lata jako katalizatory używano kompleksów rodnika i irydium, ale natura używa do tego celu organicznych barwników, w tym oczywiście chlorofilu w fotosyntezie.
Innowacyjne podejście do katalizy
My w mojej grupie zdecydowaliśmy się nie używać samego chlorofilu jako takiego fotokatalizatora, ale jego pochodnych porfirynoidów, i dzięki temu udało nam się opracować szereg transformacji fotochemicznych, szereg reakcji organicznych indukowanych światłem widzialnym. Wygląda na to, że zespół kierowany przez profesora powiódł się w opracowaniu unikalnych fotokatalizatorów opartych na witaminie B12 i porfirynach, czyli naturalnych związkach występujących między innymi w hemoglobinie i chlorofilu.
Przyszłość technologii napędzanej światłem
Są to substancje, które przyspieszają reakcje chemiczne zachodzące pod wpływem światła. Działają jako pośrednicy, pochłaniając energię świetlną, a następnie przekazując ją do cząsteczek reagujących, co sprawia, że reakcja jest szybsza, łagodniejsza i nie wymaga wysokich temperatur ani ciężkich metali. W praktyce oznacza to, że cząsteczki, które wcześniej trudno było doprowadzić do reakcji z fotokatalizatorami, można teraz łatwo przekształcić w niezbędne związki organiczne w procesach napędzanych wyłącznie światłem, darmowym i praktycznie niewyczerpanym źródłem energii.
Zastosowanie w różnych branżach
Ponadto niektóre z tych reakcji mogą zachodzić w środowisku wodnym, co czyni je wyjątkowo przyjaznymi dla środowiska. Badania profesora niewątpliwie znajdą zastosowanie w biotechnologii, farmakologii i nanomedycynie między innymi, a fotokataliza może stać się kluczową technologią, miejmy nadzieję w niedalekiej przyszłości. Już mówi się o wykorzystaniu fotokatalizy we wielu obszarach nowoczesnej gospodarki, w przemyśle farmaceutycznym do projektowania i produkcji nowych leków i złożonych związków farmaceutycznych.
Współpraca z młodzieżą
Nauka pozwala mi zaspokajać swoją ciekawość świata. Pozwala mi eksperymentować, prowadzić badania i odpowiadać na pytania, które mnie najbardziej interesują. Jednocześnie nauka pozwala mi pracować z młodzieżą, która jest pasjonowana nauką, od której możemy codziennie czegoś nowego się nauczyć. I to właśnie się ze mną stało. Nauka pozwala nam pracować z młodzieżą, która jest pasjonowana nauką, od której możemy codziennie czegoś nowego się nauczyć.