Wtorkowe ogłoszenie oficjalnych wyników dwunastej edycji Budżetu Obywatelskiego w Nowym Sączu przyniosło wyniki, które trudno nazwać zaskakującymi dla osób śledzących trendy w lokalnej demokracji partycypacyjnej. Do realizacji w nadchodzącym roku skierowano aż 37 projektów osiedlowych, co stanowi ogromną większość spośród 46 inicjatyw, które przeszły etap dopuszczenia do głosowania. Jedyny możliwy do wyboru projekt ogólnomiejski również znalazł się na liście zatwierdzonych zadań, co praktycznie zamyka krąg decyzji budżetowych na ten rok. Taki stan rzeczy potwierdza tezę o tym, że mechanizm wybierania inwestycji przez mieszkańców traci swój pierwotny sens konkurencyjnej rywalizacji o środki publiczne. Zamiast tego mamy do czynienia z sytuacją, w której niemal każdy zgłoszony i formalnie poprawny projekt znajduje drogę do sfinansowania.
Kluczowym elementem tej analizy jest jednakże liczba osób, które faktycznie udały się do urn lub głosowały elektronicznie, ponieważ to one definiują realne wsparcie społeczne dla poszczególnych inicjatyw. Po weryfikacji ważności głosów okazało się, że aktywność wyborców wyniosła zaledwie 2805 osób, co jest wynikiem absolutnie rekordowym w złym tego słowa znaczeniu. Jest to najniższa frekwencja od momentu wprowadzenia Budżetu Obywatelskiego w Nowym Sączu, co stanowi poważny sygnał ostrzegawczy dla władz miasta i organizatorów procesu. Tak niska liczba uczestników podważa reprezentatywność wyników i sugeruje głęboki kryzys zaufania do samego mechanizmu lub zmęczenie cyklicznymi konsultacjami społecznymi. Mieszkańcy coraz rzadziej decydują się na zaangażowanie w procesy partycypacyjne, co może prowadzić do dalszego odcinania się od lokalnych spraw.
Oficjalne potwierdzenie tych wniosków nastąpiło 29 września wraz z publikacją zarządzenia Prezydenta Miasta Nowego Sącza w sprawie zatwierdzenia wyników głosowania na rok 2027. Dokument ten formalnie zamyka etap konsultacji, ale jednocześnie rzuca jasne światło na to, jak bardzo procedura została dopasowana do uprzednio ustalonych priorytetów administracyjnych. Głosowanie stało się w praktyce tylko rytuałem, ponieważ struktura dopuszczonych projektów była tak skonstruowana, aby zmieścić się w wyznaczonych limitach finansowych dla poszczególnych dzielnic. Oznacza to, że prawdziwa decyzja o tym, co zostanie zrealizowane, zapadła prawdopodobnie na etapie weryfikacji formalnej, a nie podczas samej kampanii wyborczej.
Analiza szczegółowa pokazuje, że 31 projektów osiedlowych zostało przyjętych automatycznie, bez konieczności rywalizacji o ograniczone środki budżetowe. Kolejne sześć inicjatyw trafiło do realizacji z tak zwanej puli resztówek, co również nie wymagało intensywnego walkowania o głosy mieszkańców. Taka sytuacja sugeruje, że organizatorzy celowo lub niecelnie stworzyli warunki, w których konkurencja między projektami była niemożliwa lub marginalna. Dla aktywnych obywateli, którzy wkładają wysiłek w przygotowanie i promowanie swoich pomysłów, jest to frustrujące doświadczenie, ponieważ ich praca nie ma realnego wpływu na ostateczny wynik.
Weryfikacja ważności głosów dodatkowo pogorszyła i tak skromne statystyki poparcia dla zwycięskich projektów, co ukazuje słabość legitymizacji społecznej tych inwestycji. Najwięcej głosów, bo aż 242, uzyskał projekt budowy placu zabaw przy Szkole Podstawowej nr 18 na osiedlu Barskie, co jest wynikiem stosunkowo wysokim w obecnych warunkach. Na drugim miejscu uplasowała się inicjatywa dotycząca imprezowo-wycieczkowego zadania dla mieszkańców osiedla Kochanowskiego, która zebrała 187 głosów. Te dwa projekty stanowią wyjątki od reguły i pokazują, że tam, gdzie istnieje silna lokalna społeczność lub konkretna potrzeba infrastrukturalna, mieszkańcy nadal potrafią się mobilizować.
Zupełnie inny obraz prezentują natomiast osiedla, na których do głosowania dopuszczono tylko jeden projekt, co czyniło całą procedurę całkowicie pozbawioną sensu wyborczego. W takich przypadkach liczba oddanych głosów była śladowa, co świadczy o całkowitym braku zainteresowania lub rezygnacji z udziału w procesie przez lokalnych mieszkańców. Na osiedlu Biegonic oddano tylko 28 głosów, podobnie jak na Przetakówce i Westerplatte, gdzie również notowano po 28 poparć dla jedynych kandydujących inicjatyw. Na Kaduku liczba ta wyniosła 30 głosów, a na Zabełcza zaledwie 36, co jest wynikiem niewystarczającym do rzetelnego reprezentowania opinii mieszkańców tych dzielnic.
Osobną kwestią jest sytuacja na osiedlu Poręba Mała, gdzie łącznie oddano 42 głosy na cztery projekty, które wszystkie zostały skierowane do realizacji. Tak niski poziom zaangażowania przy większej liczbie kandydujących pomysłów wskazuje na rozproszenie uwagi mieszkańców lub po prostu obojętność wobec losów lokalnej infrastruktury. Fakt, że wszystkie projekty z tego osiedla trafiły do wykonania, ponownie potwierdza tezę o braku realnych ograniczeń budżetowych wewnątrz poszczególnych puli osiedlowych. Mieszkańcy nie musieli wybierać między alternatywami, ponieważ system był tak ustawiony, aby pomieścić wszystkie zgłoszone pomysły.
Łączna wartość środków przeznaczonych na realizację zadań z Budżetu Obywatelskiego w 2027 roku wynosi imponujące 5,23 miliona złotych. Ta kwota ma zostać rozdysponowana między wybrane projekty, co powinno przynieść widoczne efekty w postaci nowych placów zabaw, oświetlenia, małej architektury czy wsparcia dla działań kulturalnych. Jednakże skala finansowa nie rekompensuje braku demokratycznej konkurencji i niskiej frekwencji, które osłabiają wartość merytoryczną tych wydatków. Pytanie brzmi, czy tak duże pieniądze są wydawane zgodnie z rzeczywistymi priorytetami społeczności, czy też jedynie realizują zaplanowane wcześniej cele administracji.
Wszystkie szczegółowe wyniki oraz dokumenty związane z tym procesem zostały udostępnione na oficjalnej stronie internetowej bo.nowysacz.pl/wyniki, gdzie każdy zainteresowany może sprawdzić szczegóły głosowania. Dostępność tych danych jest ważna dla transparentności, ale sama w sobie nie naprawia deficytu demokracji partycypacyjnej, który ujawnił się w trakcie tej edycji. Mieszkańcy Nowego Sącza mają teraz możliwość przeanalizowania tego, jak mało ich głosów miało znaczenie w ostatecznym kształtowaniu budżetu lokalnego.
Przyszłość Budżetu Obywatelskiego w tym mieście stoi przed poważnymi wyzwaniami, jeśli władze nie podejmą kroków mających na celu zwiększenie zaangażowania obywateli. Konieczne jest przemyślenie mechanizmów, które sprawią, że głosowanie stanie się ponownie narzędziem realnego wyboru, a nie tylko formalnym zatwierdzeniem gotowych list projektów. Bez zmiany podejścia do konsultacji społecznych i bez wzrostu aktywności mieszkańców, kolejne edycje mogą powtarzać ten sam scenariusz niskiej frekwencji i iluzorycznej partycypacji.