Czym jest system AWACS i dlaczego jest tak ważny?
Samoloty AWACS, czyli System Wczesnego Ostrzegania i Kontrolowania, to jedne z najbardziej zaawansowanych i skomplikowanych maszyn kiedykolwiek zbudowanych przez ludzkość. Są to latające centra dowodzenia, sercem których jest potężny radar zbudowany na ich górze, na ich tyle. Dzięki podniesieniu tego urządzenia do powietrza pozwala to operatorom widzieć obiekty, które normalnie byłyby ukryte poniżej horyzontu radarowego.
Wyzwania wynikające z krzywizny Ziemi
Ot, tak się składa, że nasza Ziemia jest sferą, a nie płaską powierzchnią. Dlatego z odległością każdy radar naziemny przestaje widzieć lotnicze obiekty lecące nisko. Im większa odległość wynikająca z krzywizny Ziemi, tym większa ślepizna, co stanowi ogromne wyzwanie dla nowoczesnych sił zbrojnych.
Ochrona przed niskimi pociskami i dronami
W przypadku nowoczesnej wojny, w której oprócz samolotów powszechnie używane są niskie pociski manewrowe, takie jak Kalibr, czy duże drony, takie jak Orłan, jest to ogromny problem dla tradycyjnych systemów obrony. Z kolei z pomocą AWACS-ów takie zagrożenie można wykryć i śledzić z znacznej odległości, co kupuje czas zarówno dowództwu na zaplanowanie skutecznych środków kontrwykrywania, jak i pilotom na eliminację zagrożenia.
Kluczowa rola podczas incydentów w Polsce
Ostatnie wydarzenia na wschodnim flance NATO, w tym incydent z naruszeniem przestrzeni powietrznej Polski przez rosyjskie drony w dniach 9-10 września, pokazały, jak kluczową rolę odgrywają takie maszyny w zapewnianiu bezpieczeństwa. To one, konkretnie polskie Saab, amerykańskie Boeing E-3 Sentry czy włoskie G550, koordynowały działania polskich F-16 i holenderskich F-35.
Wykrycie i zestrzelenie dwudziestu jeden dronów
Dostępne informacje wskazują, że AWACS odegrały kluczową rolę w wykrywaniu i śledzeniu wszystkich 21 dronów, które naruszyły przestrzeń powietrzną Polski, i bez ich udziału niektóre z obiektów mogłyby ominąć się niezauważone. Mimo to nie wiedzieliśmy ostatecznych intencji tych maszyn, które były traktowane jako bojowe. Więc, um, strzeliliśmy do nich. Gdyby nie zostały wykryte, nie zostałyby zestrzelone. Niektóre z nich mogły być maszynami bojowymi.
Różnice między radarami myśliwskim a AWACS
Oczywiście, wielozadaniowe samoloty bojowe wymienione powyżej mają również własne radary, ale są one optymalizowane inaczej. Ich głównym zadaniem jest zidentyfikowanie obecnego celu i skuteczne prowadzenie pocisków powietrze-powietrze do niego. Te radary są mniejsze, mają niższą energię i aby widzieć dalej, mają znacznie mniejszy zasięg obserwacji.
Zasięg i możliwości radarów AWACS
Radary AWACS mogą widzieć dookoła lub prawie dookoła, a wieloosobowa załoga i ogromna liczba komputerów pozwalają na skuteczną obserwację obszaru w promieniu kilkuset kilometrów. Pilot myśliwski, choć jego radar ma dość szeroki kąt widzenia, może również śledzić wiele celów jednocześnie. Um, no, podczas akcji musi skupić się na obecnym zadaniu i celu. Tymczasem operatorzy radaru AWACS mają dostarczać dowództwu obrazu całego pola bitwy w zasięgu radaru.
Wnętrze i załoga samolotu AWACS
Dlatego wnętrze tego samolotu wygląda jak typowe, może tylko nieco węższe niż centrum operacji naziemne. Na pokładzie mamy kilka lub kilkanaście stanowisk operatorów z monitorami wyświetlającymi dane radarowe zawierające informacje o wszystkich maszynach i pociskach w jego zasięgu. System sam w sobie zazwyczaj pozwala na szybkie zidentyfikowanie przynależności obserwowanych obiektów.
Wysoko wykwalifikowana załoga
Załoga takiego samolotu, oprócz pilotów, nawigatorów i mechaników, obejmuje wysoko wykwalifikowanych operatorów radarów, kontrolerów ruchu lotniczego, specjalistów ds. łączności i specjalistów ds. rozpoznania elektromagnetycznego. W tym miejscu warto wspomnieć, że nowoczesna lotnictwo działa skutecznie tylko wtedy, gdy działa systematycznie. Aby skutecznie nadzorować dany teatr operacyjny, AWACS są nie do zastąpienia.