Wspominam dziś z ogromnym podziwem postać Józefa Gizy, człowieka, którego losy były nierozerwalnie związane z historią naszej ojczyzny i miasta Nowego Sącza. Urodził się on w 1887 roku w Dąbrówce Polskiej, która obecnie znajduje się w granicach administracyjnych naszego rodzinnego miasta. Już w młodym wieku, podczas nauki w I Gimnazjum w Nowym Sączu, angażował się czynnie w działalność Polskich Drużyn Strzeleckich, co świadczy o jego głębokim patriotyzmie. To właśnie tamtejsze korzenie i wczesne doświadczenia zainspirowały go do poświęcenia całego życia sprawie niepodległości Polski. Jego życie toczyło się pod znakiem służby wojskowej, która zaczęła się jeszcze przed odzyskaniem przez Polskę suwerenności.
Wczesna służba i udział w I wojnie światowej
Kariery wojskowej Józefa Gizy nie można oddzielić od burzliwych czasów, w których przyszło mu żyć jako młodemu oficerowi. Początkowo służył on w austriackim 20. pułku piechoty, biorąc bezpośredni udział w walkach podczas pierwszej wojny światowej. Mimo służby w armii zaborcy, jego myśli i serce należały wyłącznie do polskiej sprawy niepodległościowej. W roku 1918, gdy nadarzyła się szansa na odzyskanie wolności, aktywnie uczestniczył w likwidacji władz zaborczych na terenie Tarnowa. Był to kluczowy moment w jego życiu, który otworzył drogę do służby w nowo powstałym Wojsku Polskim. Jego determinacja i odwaga podczas tych wydarzeń zapowiadały wielką karierę wojskową, która miała przed nim leżeć.
Wojna polsko-bolszewicka i międzywojenna służba
Niepodległość wymagała obrony, a generał Giza znalazł się w pierwszej linii walk przeciwko agresji bolszewickiej. Brał on udział w słynnej wyprawie kijowskiej, która była jednym z najważniejszych epizodów wojny polsko-bolszewickiej. Przez cały okres międzywojenny nieprzerwanie służył w Wojsku Polskim, zdobywając uznanie dowódców i szacunek podwładnych. Pełnił wiele odpowiedzialnych funkcji, m.in. jako dowódca Batalionu Korpusu Ochrony Pogranicza „Iwieniec”. Był również zastępcą dowódcy 82. Pułku Piechoty oraz zastępcą dowódcy 2. Pułku Strzelców Podhalańskich. Jego kompetencje i doświadczenie pozwoliły mu objąć dowództwo nad 3. Pułkiem Strzelców Podhalańskich, co było dużym wyróżnieniem.
Czas II wojny światowej i emigracja
Kiedy wybuchła wojna obronna w 1939 roku, generał Giza stanął na czele Górnośląskiej Brygady Obrony Narodowej. Walczył on w składzie 55. Dywizji Piechoty, broniąc granic przed niemiecką inwazją z ogromnym poświęceniem. Po klęsce wrześniowej i internowaniu na Węgrzech, nie poddał się i przedostał do Francji, by kontynuować walkę o wolność Polski. Stamtąd udał się do Wielkiej Brytanii, gdzie dołączył do polskich sił zbrojnych na Zachodzie. W 1942 roku został skierowany na Bliski Wschód, co otworzyło nowy rozdział w jego karierze dowódczej.
Dowództwo na Bliskim Wschodzie
Na Bliskim Wschodzie generał Giza wykazał się wybitnymi zdolnościami organizacyjnymi i taktycznymi w trudnych warunkach. Dowodził on kolejno 4. Brygadą Strzelców, która odznaczyła się m.in. pod Monte Cassino. Później objął dowództwo nad 5. Wileńską Brygadą Piechoty oraz 7. Dywizją Piechoty. Te jednostki brały udział w kluczowych bitwach kampanii włoskiej, przyczyniając się do ostatecznego pokonania III Rzeszy. Jego przywództwo było cenione zarówno przez polskie dowództwo, jak i sojuszników alianckich. Mimo trudności logistycznych i psychicznego obciążenia wojną, zachował godność oficera i dbał o morale swoich żołnierzy.
Wrót do ojczyzny po latach
Po zakończeniu działań wojennych losy polityczne sprawiły, że generał Giza pozostał na obczyźnie, nie mogąc wrócić do Polski. Zmarł on w 1965 roku w Londynie, gdzie został pochowany na cmentarzu Gunnersbury. Przez dziesięciolecia jego grób był miejscem pamięci dla Polonii brytyjskiej i potomków żołnierzy Armii Krajowej oraz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Jednak zgodnie z jego ostatnią wolą, szczątki miały trafić do ojczystej ziemi, co stało się możliwe dzięki staraniom rodziny i instytucji państwowych. 18 sierpnia bieżącego roku odbyła się ekshumacja, która umożliwiła transport prochów generała do Nowego Sącza.
Znaczenie uroczystości dla miasta
Uroczystość pogrzebowa w niedzielę 11 października to nie tylko hołd dla jednego człowieka, ale i dla całego pokolenia walczącej emigracji. Prezydent Miasta Nowego Sącza oraz Dowódca 3. Batalionu Strzelców Podhalańskich zapraszają wszystkich obywateli do udziału w tej ważnej ceremonii. Rodzina generała Józefa Gizy również będzie obecna, aby pożegnać swego przodka na rodzinnym grobowcu. Cmentarz na osiedlu Helena stanie się miejscem symbolicznego powrotu bohatera do miasta jego młodości. To wydarzenie ma na celu przywrócenie sprawiedliwości historycznej i upamiętnienie zasług generała dla niepodległości.
Patrząc na tę historię, zamykam oczy i wyobrażam sobie marsz pogrzebowy ulicami Nowego Sącza ku cmentarzowi. Będę obserwować, jak honorowa straż złożona z żołnierzy odda hołd generałowi, który tak wiele poświęcił dla Polski. To moment, w którym przeszłość spotyka się z teraźniejszością, przypominając nam o cenie wolności i ofiarach przodków. Uroczystość objęta patronatem Prezydenta RP podkreśla, że państwo polskie pamięta swoich bohaterów bez względu na to, gdzie zakończyli swoje życie. Zachęcam wszystkich mieszkańców regionu do uczestnictwa w tym wydarzeniu, które jest lekcją historii i patriotyzmu.
Generał Józef Giza pozostanie dla nas symbolem niezłomności i oddania sprawie narodowej przez całe życie. Jego powrót do Nowego Sącza to zamknięcie kręgu, który zaczął się w Dąbrówce Polskiej ponad sto lat temu. Dzięki takim inicjatywom jak ekshumacja i uroczysty pochówek, historia nie zostaje zapomniana, ale żyje w świadomości kolejnych pokoleń. My, jako mieszkańcy Sądeckiego, mamy przywilej kultywowania pamięci o tak wybitnej postaci związanej z naszym miastem. Niech spoczywa w pokoju na ziemi, którą kochał i bronił do ostatniego oddechu.