Od października 2026 roku Muzeum Ziemi Sądeckiej będzie gościło specjalną wystawę poświęconą życiu i działalności generała brygady Józefa Gizy, człowieka niezwykle bliskiemu sercu sądecczyzny. Ekspozycja nosi tytuł „W drodze do Ojczyzny. Powrót gen. bryg. Józefa Gizy (1887-1965) na Sądecczyznę” i stanowi hołd złożony wybitnemu dowódcy Wojska Polskiego, który aktywnie uczestniczył w obu wojnach światowych. Jestem przekonany, że to wydarzenie ma ogromne znaczenie dla lokalnej społeczności, ponieważ po sześćdziesięciu jeden latach od śmierci generała jego szczątki wracają do rodzinnego miasta, by spocząć w grobowcu na cmentarzu św. Heleny. Uroczystości pogrzebowe zaplanowano symbolicznie na 11 października 2026 roku, co dodatkowo podkreśla wagę tego historycznego powrotu dla mieszkańców Nowego Sącza.
Bogactwo archiwaliów i dokumentów
Przygotowana przez muzeum ekspozycja jest niezwykle bogata w materiały wizualne oraz dokumentalne, które pozwalają nam przybliżyć postać generała z różnych perspektyw. Na planszach zaprezentowano szczegółową chronologię jego kariery wojskowej, począwszy od służby w II Rzeczypospolitej, przez dramatyczne wydarzenia obu wojen światowych, aż po trudne lata emigracji na obczyźnie. Widzowie będą mieli okazję zobaczyć liczne fotografie z życia rodzinnego oraz oficjalnych uroczystości wojskowych, które tworzą spójny obraz człowieka i żołnierza. Nie zabrakło również autentycznych legitymacji, dyplomów, świadectw służby oraz odznak pułkowych, które stanowią niewzruszone dowody na zasługi generała dla polskiej broni.
Medale i odznaczenia jako świadectwo męstwa
Osobnym akapitem w historii generała Józefa Gizy są jego odznaczenia, które nie tylko upiększają ekspozycję, ale przede wszystkim mówią o odwadze i poświęceniu. W ramach wystawy zaprezentowano medale przyznane mu za wybitne osiągnięcia na polu walki oraz w czasie pokojowej służby państwowej. Każdy z tych metalowych symboli ma swoją historię, często związaną z konkretnymi bitwami lub operacjami wojskowych, w których brał udział dowódca. Dla mnie jako redaktora szczególnie istotne jest ukazanie tego wymiaru humanistycznego, który kryje się za chłodnymi faktami historycznymi i suchymi datami kalendarzowymi.
Oryginalne eksponaty ze zbiorów muzealnych
Najcenniejszą częścią wystawy są bez wątpienia oryginalne pamiątki po generału, które przechowywane były w kolekcji Muzeum Ziemi Sądeckiej i dotychczas prezentowane na ekspozycji stałej. Szczególnie uwagę zwiedzających przykuwa mundur generalski typu battle dress z lat 1940–1945, który zachował się w bardzo dobrym stanie technicznym. Na mundurze widoczne są oryginalne dystynkcje oraz baretki odznaczeń, co pozwala na dokładną analizę stopnia wojskowego i przywilejów, jakimi cieszył się generał Gizy podczas II wojny światowej.
Kolejnym imponującym eksponatem jest płaszcz generalski z tego samego okresu, ozdobiony polskimi oznakami wojskowymi, które identyfikują przynależność do formacji Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Obok niego znajduje się rogatywka garnizonowa pułkownika Józefa Gizy, noszona przez niego przed awansem na wyższy stopień oficerski, co stanowi ciekawą pamiątkę z wcześniejszego etapu jego kariery. Nie zabrakło również skórzanej pasa oficerskiego typu Sam Browne, który był standardowym wyposażeniem wielu dowódców tamtego okresu i dziś służy jako materialny dowód epoki.
Smutna pamiątka po synu generała
Wystawa nie omija również bolesnych strat, jakie poniosła rodzina Gizy w wyniku wybuchu II wojny światowej i agresji na Polskę. Wśród eksponatów znajduje się czapka kadeta Mieczysława Gizy, syna generała, który był wychowankiem Korpusu Kadetów nr 1 we Lwowie. Młody człowiek zginął tragicznie we wrześniu 1939 roku, broniąc ojczyzny w pierwszych dniach wojny, co czyni tę czapkę szczególnie wzruszającym elementem ekspozycji. Przypominamy sobie o tych ofiarach, aby nie zapomnieć o cenie, jaką zapłacili nasi przodkowie za wolność i niepodległość kraju.
Historia przekazania pamiątek do muzeum
Warto zaznaczyć, że mundur, płaszcz oraz rogatywka pułkownika Józefa Gizy zostały przekazane do zbiorów sądeckiego muzeum w roku 2013 przez rodzinę generała. To działanie bliskich dowódcy pozwoliło na zachowanie tych cennych artefaktów dla przyszłych pokoleń badaczy historii lokalnej i wojskowej. Dziękuję rodzinie za to szlachetne gest, który umożliwia nam dziś przybliżanie postaci Józefa Gizy szerokiemu gronu odbiorców zainteresowanych historią regionu. Ekspozycja ta jest dowodem na trwałe więzi między sądecczyzną a wybitnymi osobowościami, które wychodzą z tych ziem.
Znaczenie wydarzenia dla Nowego Sącza
Powrót szczątków generała Józefa Gizy do Nowego Sącza to wydarzenie o znaczeniu ponadregionalnym, które przyciągnie uwagę historyków, weteranów oraz zwykłych mieszkańców miasta. Uroczystości pogrzebowe na cmentarzu św. Heleny staną się momentem refleksji nad przeszłością i hołdem złożonym bohaterom narodowym. Jako obserwator lokalnych wydarzeń podkreślam, że takie inicjatywy wzmacniają tożsamość mieszkańców i budują poczucie wspólnoty opartej na szacunku dla tradycji. Muzeum Ziemi Sądeckiej ponownie udowadnia swoją rolę strażnika pamięci o ważnych postaciach z dziejów regionu.
Zapraszam wszystkich zainteresowanych historią do odwiedzenia wystawy, która otwiera swoje drzwi 9 października 2026 roku. To doskonała okazja, aby poznać bliżej losy generała Józefa Gizy i zrozumieć kontekst historyczny jego powrotu na sądecką ziemię. Niech ta ekspozycja będzie przyczynkiem do dalszych badań nad historią Wojska Polskiego oraz rodzinnych dziejów Nowego Sącza w XX wieku.