Jak powstaje łupież?
Łupież to stan, w którym naskórka wysycha i odchodzi w postaci białych łusek. Proces ten jest wywoływany przez grzyba drożdżowego o nazwie Malassezia, który naturalnie żyje w naszych włosach. Organizm żywi się sebum wydzielanym przez gruczoły łojowe, produkując przy tym kwas oleinowy. U osób podatnych na łupież, ten kwas powoduje podrażnienie skóry i stan zapalny, co prowadzi do powstawania łusek.
Dlaczego nie wszyscy mają łupież?
Grzyb Malassezia występuje na skórze każdego z nas, jednak tylko połowa populacji cierpi na łupież. To sugeruje, że obecność samego grzyba nie jest jedynym warunkiem wystąpienia problemu. Nasz układ odpornościowy reaguje inaczej na działanie kwasu oleinowego, co determinuje, czy dojdzie do stanu zapalnego, czy też nie.
Rola sebum w ekosystemie skóry
Sebum pełni ważną funkcję nawilżającą naskórek i zapobiegającą jego nadmiernemu wysuszaniu. Zawiera ono również wolne kwasy tłuszczowe, które grzyb wykorzystuje do swojego rozwoju. Pomimo że sebum ma delikatny efekt przeciwgrzybiczy, Malassezia potrafi przetrwać i rozmnażać się w tym środowisku, wykorzystując dostępne lipidy do produkcji kwasów.
Specjalizacja grzyba Malassezia
Grzyb ten posiada bardzo mały genom, co jest wynikiem ewolucji. Brakuje mu genów odpowiedzialnych za produkcję kwasów tłuszczowych, dlatego musi je uzyskiwać ze środowiska. Specjalizuje się w rozkładzie lipidów, produkując około dziesięciu mniej enzymów niż inne organizmy. Dzięki temu może skutecznie osiedlić się na skórze ssaków, które stanowią dla niego stabilne źródło pożywienia.
Malassezia jako komensal
Nasz związek z grzybem można określić jako komensalizm, w którym organizm żywi się nami, a my nie jesteśmy bezpośrednio zagrożeni. Istnieją dowody na to, że obecność Malassezii szkoli nasz układ odpornościowy, pomagając zrównoważyć jego reakcję na czynniki zewnętrzne. Dzięki temu organizm nie jest ani zbyt agresywny, co mogłoby prowadzić do alergii, ani zbyt łagodny, co wystawiłoby nas na infekcje.
Zmiany w skórze z wiekiem
Liczba grzybów Malassezia zwiększa się z wiekiem, co jest prawdopodobnie spowodowane wzrostem aktywności gruczołów łojowych w okresie dojrzewania i po nim. U zdrowych dzieci częściej spotyka się inne gatunki grzybów, takie jak Aspergillus epicocum czy Cladosporium foma. Dopiero wraz z dojrzewaniem skóra staje się bardziej podatna na osiedlenie się Malassezii i rozwój łupieżu.
Podsumowanie mechanizmu łupieżu
Łupież powstaje, gdy kwas oleinowy produkowany przez grzyba powoduje stan zapalny u osób o specyficznej budowie skóry. Leczenie szamponami przeciwłupieżowymi nie usuwa całkowicie grzyba, ale może zmniejszyć jego aktywność. Kluczem do zrozumienia problemu jest wiedza, że to indywidualna reakcja organizmu na działanie kwasu, a nie sama obecność grzyba, decyduje o wystąpieniu łupieżu.