Dobry poranek, w tym roku mieliśmy fale upałów, które w niektórych częściach Europy osiągnęły 40 stopni Celsjusza. W Polsce temperatury wielokrotnie przekraczały 30 stopni Celsjusza przez kilka kolejnych dni, co zmusza nas do ponownej refleksji nad zmianami klimatycznymi. Między 1961 a 1990 rokiem średnio odnotowywano 3,5 takich dni rocznie, podczas gdy dzisiejsza wartość jest trzy lub cztery razy wyższa.
Wzrost częstotliwości dni upalnych
Takie dni często następują po sobie, tworząc niebezpieczne okresy dla ludności. Doświadczamy również coraz częstych tak zwanych nocy tropikalnych, czyli nocy, w których temperatura nie spada poniżej 20 stopni Celsjusza. Jeśli przyjrzemy się, ile dni upalnych miało Warszawa w każdej dekadzie ostatniego wieku i teraźniejszości, okaże się, że już tylko w 2015 roku mieliśmy połowę tak wielu dni upalnych jak w całej dekadzie lat 80.
Zmiana klimatu w Polsce
Zazwyczaj dzisiejszy klimat w Polsce przypomina klimat północnej Włochy sprzed 70 lat. Gorące lata, które w 2000 roku nazwalibyśmy latami stulecia, w dzisiejszym klimacie będą występować raz na 10 lat. Należy jednak pamiętać, że nie mówimy dzisiaj tylko o zmianie klimatu, ale przede wszystkim o bezpośrednim wpływie tych warunków na nasze ciała.
Ograniczenia termoregulacji
Konsekwencje fal upałów dla ludności nie mają nieograniczonych możliwości chłodzenia, w zależności od wilgotności. Chłodzenie jest już niemożliwe między 31 stopniami Celsjusza dla wilgotności około 100% i aż 40 stopni Celsjusza dla ekstremalnie niskiej wilgotności. Nasze organizmy tracą zdolność do efektywnej termoregulacji, co prowadzi do przegrzania.
Statystyka ofiar upałów
Podczas fal upałów w 2022 roku w Polsce zmarło 763 osób, co jest więcej niż 1/3 liczby rocznie ofiar wypadków i ponad 60 procent więcej niż rocznie tonie. I mimo to, w porównaniu z innymi krajami europejskimi, gdzie zmarło wtedy łącznie ponad 61 000 osób, nie było tak źle w naszym kraju. W skali globalnej, niskie temperatury zabijają nas częściej, i zdecydowanie częściej, tak, 9-10 razy częściej.
Ukryte zagrożenia zdrowotne
Fale upałów odpowiadają za około pół miliona zgonów w ciągu 12 miesięcy, ale ta statystyka nie odzwierciedla w pełni powagi sytuacji. Po pierwsze, fale upałów mogą być groźne dla życia, nie bezpośrednio zwiększając ryzyka zawałów serca, ale także wypadków przy pracy i utonięcia. Należy również wziąć pod uwagę takie nieoczywiste rzeczy jak zwiększone ryzyko awarii wody, spowolnienie dostępu do opieki medycznej przez awarie zasilania elektrycznego i wiele innych.
Ryzyko śmierci a temperatura
Zobaczcie ten wykres dla Europy, na którym na osi X jest temperatura, a na osi Y względne ryzyko śmierci. Na wykresie widać, że oddalając się od progowych wartości w górę, każdy stopień Celsjusza zwiększa ryzyko śmierci silniej niż każdy stopień Celsjusza w dół. Nachylenie tych krzywych wyraźnie pokazuje asymetrię zagrożeń związanych z ekstremami termicznymi.
Wpływ na układ krążenia i umysł
Ostatnie deklaracje prezydenta stwierdzają, że wzrost temperatury o 1 stopień Celsjusza wiąże się ze wzrostem ryzyka zgonów z powodu chorób serca, ogólnie chorób układu krążenia. Znajduje się również, że ryzyko przedwczesnych porodów również wzrasta o około 5% za każdy stopień Celsjusza, a częstość epizodów schizofrenii wzrasta o około 7% podczas takich fal upałów.
Nierówności społeczne i zdrowotne
Analiza z tego roku wskazuje, że każdy stopień wyższej średniej temperatury spowoduje średnie skrócenie długości życia o 44 lata. Najbiedniejsza grupa będzie bardziej dotknięta niż bogaci, głównie dlatego, że podczas fal upałów nie będą mogli pozwolić sobie na przerwę w pracy. W ich przypadku praca jest częściej fizyczna, częściej na zewnątrz, co drastycznie zwiększa ryzyko zachorowań.
Globalny kontekst zagrożenia
Istnieją jeszcze regiony na świecie, gdzie istnieje poważniejsze zagrożenia dla zdrowia, na przykład Indie, Pakistan, Bangladesz, Nepal. W tych krajach zanieczyszczenie powietrza zabiera średnio 5 milionów ludzi rocznie, co w połączeniu z upałami tworzy idealny receptur na katastrofy zdrowotne. Musimy być świadomi, że zagrożenia te nie ograniczają się tylko do naszego regionu, lecz są globalnym problemem wymagającym natychmiastowej reakcji.