Współczesne społeczeństwo często myli się co do działania leków antykoncepcyjnych awaryjnych. Mimo że są one powszechnie dostępne, większość ludzi nie zna ich prawdziwego mechanizmu działania. Badanie przeprowadzone w 2021 roku z udziałem ponad 500 uczestników pokazało, że aż 60% osób odpowiedziało niepoprawnie na proste pytanie dotyczące działania pigułki po stosunku. To dowód na to, że te leki są źle rozumiane przez społeczeństwo.
Dlaczego nazwa "pigułka po stosunku" jest myląca?
Nazwa popularnie używana w mediach i wśród pacjentów sugeruje, że lek działa po zapłodnieniu, co jest całkowicie błędne. W rzeczywistości leki te nie są lekarstwami na poronienie ani nie wpływają na już zapłodnione jajo. Ich działanie następuje znacznie wcześniej, zanim w ogóle dojdzie do zajścia w ciążę. Kluczowym momentem jest zapobieganie owulacji lub jej opóźnienie.
Jak wygląda cykl miesięczny?
Przed zrozumieniem działania leku, musimy poznać proces przygotowania jajka do uwolnienia. Mózg i jajniki każdego miesiąca przygotowują jajko do owulacji. Najpierw grupa niedojrzałych jajek zaczyna rosnąć w chroniących, wypełnionych płynem woreczkach zwanych pęcherzykami. Około ósmego dnia cyklu jeden z tych pęcherzyków staje się dojrzały lub dominujący, a pozostałe są wchłaniane.
Tymczasem mózg wysyła sygnał do gruczołu przysadki, aby wyprodukował hormon luteinizujący, często nazywany po prostu LH. Duży skok LH nakazuje dominującemu pęcherzykowi pęknięcie, co uwolnia jajko. To właśnie ten moment nazywamy owulacją. Jajko podróżuje do jajowodu, gdzie pozostaje przez około 24 godziny, i tylko w tym bardzo krótkim oknie może zostać zapłodnione przez plemniki.
Dwa główne typy pigułek awaryjnych
Istnieją dwa główne typy pigułek, które działają na różne sposoby. Pierwszy typ, czasami nazywany Plan B, zawiera cząsteczkę o nazwie lewonorgestrel, która jest strukturalnie bardzo podobna do hormonu organizmu, progesteronu. Po przyjęciu lewonorgestrel zakłóca produkcję LH. Ponieważ LH nie skacze, nie następuje owulacja. Mówiąc to, Plan B musi zostać przyjęty przed skokiem LH.
Drugi typ pigułek zawiera cząsteczkę o nazwie ulipristal acetate. Działa poprzez blokadę wiązania progesteronu z receptorami, co opóźnia owulację. Ulipristal acetate działa nawet, jeśli LH już zaczął rosnąć, co oznacza, że jest skuteczny w szerszym oknie czasowym niż Plan B. Ponieważ obie pigułki działają poprzez blokowanie lub opóźnianie owulacji, nazwa "pigułka po stosunku" może wprowadzać w błąd.
Kiedy należy przyjmować lek?
Leki antykoncepcyjne awaryjne są najbardziej skuteczne, gdy są przyjmowane jak najszybciej po stosunku, aby zwiększyć szansę zakłócenia owulacji przed jej wystąpieniem. Nie ma potrzeby czekania do poranka. Z tego powodu wielu dostawców opieki zdrowotnej sugeruje posiadanie ich pod ręką. Mimo to leki antykoncepcyjne awaryjne mogą nadal zapobiec ciąży, nawet jeśli są przyjmowane 3 do 5 dni po stosunku, w zależności od pigułki.
Jest to dlatego, że plemniki mogą żyć w układzie rozrodczym przez około pięć dni. Na przykład, jeśli osoba owuluje trzy dni po niechronionym stosunku, istnieje nadal szansa na ciążę. Ponieważ jest trudno wiedzieć dokładnie, w jakim miejscu cyklu znajduje się ktoś, najlepiej przyjąć leki antykoncepcyjne awaryjne jak najszybciej.
Mity dotyczące płodności
Może najbardziej szeroko rozpowszechnionym błędnym przekonaniem o tych lekach jest to, że mogą zaszkodzić przyszłej płodności osoby. Dziesięciolecia badań wykazały, że nie jest to prawdą, nawet jeśli leki antykoncepcyjne awaryjne są przyjmowane wielokrotnie. W rzeczywistości efekty obu pigułek są krótkotrwałe, i nie zapewniają ciągłej ochrony.
Zaleca się, aby osoba używała prezerwatyw na resztę cyklu, i jeśli ponownie uprawia stosunek bez zabezpieczenia, to powtarzające się stosowanie. Owszem, leki antykoncepcyjne awaryjne nie są bezbłędne. Ponieważ nie zapobiegają zapłodnieniu ani implantacji zapłodnionego jajka, te pigułki są nieskuteczne, jeśli ktoś już owulował, lub skok LH już osiągnął szczyt.
Alternatywne metody ochrony
Jeśli osoba już owulowała, tradycyjne pigułki awaryjne mogą nie zadziałać. Jednak istnieje trzecia opcja, która może chronić przed ciążą, nawet jeśli osoba już owulowała. Wielu ludzi zna miedzionośrodek wewnątrzmaciczny, czyli IUD, jako formę długoterminowej antykoncepcji, ale również działa on w sytuacjach awaryjnych. Jest to jedna z najskuteczniejszych metod zapobiegania ciąży w przypadku nieplanowanego stosunku.