W styczniu 1980 roku nieznany podróżnik wyruszył w podróż do podnóża Góry Elgon w Afryce Wschodniej. Jego celem była lokalna ciekawostka przyrodnicza, która wkrótce zmieniła nasze rozumienie procesów geomorfologicznych. Mężczyzna dotarł do szczeliny położonej na wysokości 2400 metrów, gdzie zapalił latarkę i wszedł w głąb ciemności.
Geologia Góry Elgon
Góra Elgon jest najstarszym wygasłym wulkanem w tej części kontynentu. Jest to wulkan tarczowy, który wyrzucał lawy o niskiej lepkości. Tego typu magma rozprzestrzenia się na dużym obszarze, tworząc stożek o małym nachyleniu. Takie ukształtowanie terenu ułatwia zwierzętom dostęp do wyższych, chłodniejszych poziomów.
Skały zawierające sól
Kluczową cechą tego regionu jest występowanie skał zawierających sole o wysokim zawartości sodu. Tego typu formacje znajdują się wewnątrz Jaskini Kitum. Zastygłe fragmenty pni drzew z dawnych erupcji wulkanu są zamrożone w skałach od milionów lat. Lawa pokryła części tropikalnego lasu, tworząc unikalne warunki dla przyszłych odkryć.
Problem powstania jaskini
Jaskinia ma około 200 metrów długości i posiada bardzo szerokie wejście, z którego spływa mała wodospad. Problemem tego miejsca jest fakt, że żadna istniejąca teoria dotycząca powstawania jaskiń do niej nie pasuje. Większość jaskiń na świecie to jaskinie krasowe, które powstają przez rozpuszczanie skał przez wodę.
Woda znajduje pęknięcia w skałach i przepływa przez nie. Jeśli skała jest łatwo rozpuszczalna, przepływająca woda powoduje, że taka skała powoli przechodzi w roztwór. Szybkość tego procesu jest ekstremalnie niska i może osiągnąć 10 mm na 1000 lat. W Jaskini Kitum woda nigdy nie płynęła, tam zbiera się tylko deszczowa woda od czasu do czasu.
Rola słoni w tworzeniu jaskini
Zwierzęta, w tym słonie, odwiedzają Górę Elgon w poszukiwaniu soli. Słonie zagłębiają się w głąb i w całkowitej ciemności eksplorują ściany, szukając skał z solą. Gdy je znajdą, uderzają w nie paznokiem. Ściany Jaskini Kitum są pokryte śladami zębów słoni, co świadczy o ich regularnej obecności.
Słonie z niedoborem sodu w diecie regularnie włóczyły się tutaj przez nieznany czas. Specjaliści od geomorfologii tego regionu obliczyli, że tempo niszczenia skał przez słonie jest znacznie szybsze niż tempo naturalnych zjawisk krasowych. Obliczono, że słonie mogą przemieszczać do 6 metrów sześciennych skał z jaskini rocznie.
Obliczenia naukowców
Całkowita objętość jaskini wynosi 71 000 metrów sześciennych. Oznacza to, że słonie mogłyby wydrążyć ją w ciągu 12 000 lat. Ta całkowicie niezwykła obserwacja oznacza, że Jaskinia Kitum nie jest jaskinią, lecz kopalnią. Jest to kopalnia stworzona i użytkowana przez słonie, a ponadto stworzona całkowicie nieświadomie.
Pierwsze słonie, które odwiedziły to miejsce, zaczęły lizać i uderzać w ścianę paznokiem, ponieważ zauważyły, że smakuje to dość interesująco. Skała musiała stać się tylko lekko wklęsła przez kilkadziesiąt minut w ciągu ich życia, czego oczywiście nawet nie zauważyły. Żaden słoń nie zdawał sobie sprawy, że jest to część procesu górniczego trwającego tysiąclecia.
Podsumowanie odkrycia
Nasze rozumienie podziemnych przestrzeni uległo zmianie dzięki obserwacjom na Górze Elgon. Jaskinia Kitum to dowód na to, że procesy geologiczne mogą być prowadzone przez zwierzęta. Słonie działają jak nieświadomi górnicy, kształtując krajobraz podziemny przez dziesiątki tysięcy lat.
Historia ta pokazuje, jak ważne jest łączenie wiedzy geologicznej z biologią zwierząt. Bez słoni jaskinia ta nie istniałaby w swojej obecnej formie. Nasze odkrycia na tym kontynencie wciąż uczą nas nowych rzeczy o interakcjach w przyrodzie.