Mieszkamy w erze szybkiego postępu w nauce i technologii, gdzie tempo zmian jest tak ogromne, że wyprzedza zdolność adaptacji ludzkiego ciała. Nie jesteśmy w stanie przewidzieć długoterminowych konsekwencji tego tempa rozwoju, co prowadzi do coraz większych problemów zdrowotnych. Stanisław Lem trafnie porównał naszą sytuację do osoby spadającej z wieżowca, która odpowiada na pytanie o samopoczucie, że na razie wszystko jest w porządku.
Zakłócenie zegara biologicznego przez cywilizację
Przesuwamy się po planecie tak szybko, że prawie całkowicie zakłócamy nasz zegar biologiczny, stając się niezależni od cykli dnia i nocy. Pracujemy niemal wyłącznie w ciągu dnia, a jednocześnie minimalizujemy aktywność fizyczną, co jest diametralnie inne niż w erze przed rewolucją przemysłową. Wtedy większość ludzi spędzała 90 procent dnia na zewnątrz, a dziś trend jest dokładnie odwrotny.
Wpływ sztucznych źródeł światła na środowisko
Budujemy duże źródła emisji światła i smogu, które nazywamy miastami, a w wyniku tego zjawiska oświetlenie dzienne powierzchni maleje. W nocy, dzięki sztucznemu oświetleniu, zjawisko ciemności praktycznie znika, co ma daleko idące konsekwencje dla ekosystemu. Cykl życiowy roślin jest zakłócaný bezpośrednio i pośrednio, a rytm dobowy u owadów oraz ptaków również ulega zaburzeniom.
Drzewa mogą trzymać liście dłużej niż jest dla nich bezpieczne przed nadejściem zimy, co jest wynikiem sztucznego przedłużenia dnia. My z kolei możemy być narażeni na problemy z regulacją rytmów snu, złym samopoczuciem i depresję zimową, które wynikają z braku naturalnych zmian w oświetleniu.
Zaburzenia wynikające z pracy w ciemnych wnętrzach
Dziś pracujemy w ciemnych wnętrzach z jednolitym, często niekorzystnym oświetleniem, co powoduje odcięcie od ważnego czynnika regulującego nasz rytm dobowy. Duże okno, jeśli znajduje się między budynkiem, w którym pracujemy, a słońcem, spowoduje efekt stroboskopowy, tak jak lampy fluorescencyjne niskiej jakości. Prąd przemienny spowoduje, że będzie migać, co męczy oczy i pogarsza koncentrację.
Naturalne światło od rana do południa zawiera dużo niebieskiego, a temperatura barwowa jest wysoka. Im bliżej wieczoru, tym światło staje się cieplejsze, a temperatura barwowa maleje. Światło dzienne wpływa na nasze samopoczucie i rytm dobowy, pobudzając nas rano i przed południem oraz uspokajając wieczorem.
Konsekwencje uwięzienia w sztucznych warunkach
Kiedy spędzamy prawie cały dzień wewnątrz z tym samym kolorem słabszego światła, odrywamy się od ważnego czynnika regulującego nasz rytm dobowy. Uwięzienie cywilizacji wewnątrz masowo zakłóciło system kontrolujący naszą aktywność, co prowadzi do nadmiernego zmęczenia. Możemy mieć trudności z wstawaniem, problemy z zasypianiem i utrzymaniem uwagi w ciągu dnia.
Jak kontrolować wpływ światła na organizm
Możemy jednak spróbować to kontrolować, stosując sztuczne impulsy światła o określonej długości fali, które wpływają na mózg w różny sposób. Badania wykazały, że światło niebieskie pobudza określone obszary mózgu, a ten proces wydaje się być kontrolowany przez białko melanopsynę znajdującą się w siatkówce. Jest ona najbardziej wrażliwa na światło niebieskie, co pozwala nam symulować naturalne warunki.
Jeśli używamy sztucznego światła niebieskiego rano i podczas pracy, a cieplejszego światła ze znacznie mniej niebieskim w południe i wieczór, to symulujemy to dla naszego gatunku z poprzednich kilkuset tysięcy lat. Równie skuteczną terapią może być również całkowite ciemnienie pokoju, w którym śpimy, wyłączanie monitorów LED oraz zasłanianie zasłon.
Z oknami zwróconymi na jasno oświetloną ulicę, takie światło może zakłócić rytm snu, ponieważ jest postrzegane przez zamknięte powieki. Nie wspominając o sytuacji, w której stosujemy pobudzające światło niebieskie do naszych oczu tuż przed zasypianiem, co uniemożliwia regenerację organizmu. Na przykład wystarczy zmienić wieczorową paletę barw za pomocą dowolnej aplikacji, aby poprawić jakość snu.