Cześć! Czy kiedykolwiek czuliście, że sytuacja, w której się znajdowaliście w danym momencie, wydawała się wam dziwna? Jakby pewien moment z waszego życia został powtórzony, choć nigdy tak nie było. To uczucie, które nazywamy déjà vu, w języku francuskim dosłownie oznacza już widziałem. Jest to zjawisko równie popularne w środowisku naukowym, które badano przez ponad stu lat.
Historia i definicja zjawiska
Przez lata wysunięto wiele hipotez i zaproponowano różne wyjaśnienia dla tego dziwne wrażenia. Próbowano wywołać to uczucie za pomocą hipnozy, używając systemu VR, a nawet podając ciepłą wodę do uszu. Jednak dokładny mechanizm biologiczny odpowiedzialny za to zjawisko jest wciąż nieznany. Wiemy, które obszary mózgu są za nie odpowiedzialne, ale nie znamy dokładnej przyczyny.
Kto doświadcza déjà vu?
Na podstawie licznych ankiet i dzienników osób, które doświadczyły tego zjawiska, wiemy, że nie każdy ma Déjà Vu. Zakłada się, że jedna trzecia populacji w ogóle nie doświadcza tego zjawiska. Występuje zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn, ale nie u małych dzieci. To uczucie może pojawić się najwcześniej po ósmym lub dziewiątym urodzinach.
Wpływ wieku i stresu
I staje się coraz bardziej powszechne do 20 roku życia. Następnie, wraz z wiekiem, staje się coraz rzadsze. Déjà Vu występuje zazwyczaj przy wysokim stresie, w stanie fizycznego i umysłowego zmęczenia. Dlatego to uczucie jest powszechne wśród żołnierzy podczas wojny.
Wykształcenie i sny
Ciekawie jest, że Déjà Vu doświadcza się częściej przez wykształconych ludzi i podróżników. Ale co jest jeszcze bardziej interesujące, to że to uczucie pojawia się głównie u osób, które pamiętają swoje sny. W jednej ankiecie wzięło udział 55 respondentów. Okazało się, że wszyscy ci, którzy w przeszłości doświadczyli Déjà Vu, należeli do grupy, która pamiętała swoje sny.
Teoria wejścia w stan snu
Ta korelacja doprowadziła do ciekawej hipotezy, zgodnie z którą to uczucie jest wywoływane przez wejście w stan snu, w odczuciu snu. To zjawisko mogłoby zostać wywołane w sytuacji, gdy obserwujemy w naszym otoczeniu coś, co wydarzyło się w naszych snach. To wyjaśniałoby, dlaczego wielu osób, które doświadczyło Déjà Vu, twierdzi, że miało sny prorocze.
Zakłócenia w przetwarzaniu bodźców
Zgodnie z inną hipotezą, Déjà vu jest wywoływane przez tymczasowe zakłócenie neuronów, które sprawiają, że fragment informacji dochodzi z naszego otoczenia z opóźnieniem. Może to być na przykład dźwięk, widok lub dotyk. Zazwyczaj postrzegamy te bodźce jako jedno doświadczenie, ale jeśli na przykład podczas rozmowy najpierw zarejestrowaliśmy, jak ktoś wygląda, a dopiero później zaczął nam mówić o czymś, ta informacja dotarłaby do nas dwukrotnie.
Podobieństwa w otoczeniu
Zgodnie z inną hipotezą, Déjà Vu jest wywoływane przez pewien element obecnego otoczenia, który jest podobny do czegoś, co znamy, ale jednocześnie brak świadomego zauważenia podobieństwa. Na przykład, odwiedzamy po raz pierwszy przyjaciela i on ma takie samo zdjęcie jak nasz dziadek. Łączymy go, ale nie wiemy skąd. Dlatego mamy wrażenie, że widzieliśmy to wcześniej i że byliśmy tu wcześniej.
Rola podświadomości
Innym wyjaśnieniem jest hipoteza, która zakłada, że skupiając się na czymś konkretnym, nie zwracamy uwagi na otoczenie, ale podświadomie je rejestrujemy. Na przykład, wchodzimy do hotelu, a następnie natychmiast skupiamy się na znalezieniu recepcji. Nie zwracamy uwagi na hol hotelowy, ale podświadomie rejestrujemy, jak wygląda. Później, gdy zaczynamy świadomie oglądać się dookoła, nasza pamięć podświadoma zostanie przywołana i poczujemy, że nie patrzymy na to otoczenie po raz pierwszy.