Medycyna to znacznie więcej niż tylko placówki medyczne rozmieszczone na terenie całego kraju. To system, który pozwala nam zrozumieć, jak nasz organizm radzi sobie z zagrożeniami zewnętrznymi. Niedawno opowiadaliśmy o historii powstawania pierwszych szczepionek i losach ich twórców. Dziś wiemy wystarczająco dobrze, aby precyzyjnie wyjaśnić mechanizm działania tych preparatów.
Wielopoziomowa bariera obronna
Najpierw spojrzyjmy na nasze ciała i zastanówmy się, jak radzimy sobie z kijami oraz jak testujemy odporność na choroby. Można powiedzieć, że w pewnych aspektach nasze ciała są jak ciężko opancerzone twierdze. To wielopoziomowy mechanizm obronny, który działa bezustannie.
Pierwszy poziom składa się m.in. z uszkodzenia naskórka i błon śluzowych, które stanowią barierę mechaniczną zapobiegającą wnikaniu do organizmu. Kwasowe pH skóry i kwas żołądkowy radzą sobie z patogenami chemicznie, zanim te zdążą się rozwinąć.
Nasze małe, przyjazne współpracownicy, mikroorganizmy zamieszkujące nas, zaciekle bronią swojego terytorium. Produkują toksyczne substancje dla niezaproszonych gości, co skutecznie hamuje rozwój obcych agentów.
Układ odpornościowy w akcji
Gdy pierwszopoziomowe bariery zostaną pokonane i patogeniczny mikroorganizm zniknie, drugi poziom bezpieczeństwa zostanie aktywowany w ciele ludzkim. Układ odpornościowy wydaje alarm i szybko wysyła armię szeregowych żołnierzy, w tym komórki, które pochłaniają, w całości lub częściowo, i niszczą toksyny, które wydzielają.
Jeśli te komórki nie poradzą sobie z tym, całkowicie eliminują patogeny i aktywują trzeci poziom bezpieczeństwa. Bardziej specjalizowana jednostka, odporność adaptacyjna, oznacza, że siły specjalne potrzebują więcej czasu na przygotowanie do pełnej operacyjności i są bardziej skuteczne, precyzyjnie celując w słabe punkty konkretnego intruza.
Rola przeciwciał i komórek pamięci
Zostają zatrudnione w ciągu dwóch minut od otrzymania opisu wroga i rozpoznania go. Mnożą się intensywnie. Większość z nich eliminuje infekcje natychmiast, bezpośrednio zabijając patogeny lub stając się fabrykami broni, które tworzą m.in. przeciwciała, które są precyzyjnie celowanymi pociskami.
Gdy intruz zostanie precyzyjnie zaatakowany, przeciwciała przywierają do kanału, zapobiegając infekcji komórek, pogłębiając klucz, który otworzył wejście do komórki. Przeciwciała działają również jako informacyjny flaga, informująca innych o usunięciu tego faceta.
Pozostałe zamrożone komórki układu odpornościowego są zaprojektowane tak, aby pamiętać wroga. Komórki pamięci mogą przeżyć miesiące, a nawet lata w naszych ciałach, a gdy ten sam mikroorganizm zaatakuje ponownie, szybko aktywują się, inicjując błyskawiczną, precyzyjną i potężną kontratak.
Szczepionki jako symulacja ataku
Szybsza i silniejsza odpowiedź immunologiczna, która niszczy patogeny przed tym, niżby spowodowały uszkodzenia i wyprodukowały objawy infekcji. Tak zdobywamy odporność na nie po przechorowaniu, ale chorowanie nie jest dobrą rzeczą. To przykre, może być niebezpieczne, może zakażać innych, a na szczęście zdobywamy odporność.
Inny sposób, bez chorowania, to produkcja komórek pamięci w szczepionkach. Po transplantacji martwe patogeny – ich fragmenty – nie są wprowadzane do organizmu, lub mikroorganizmy, które zostały znacząco osłabione i pozbawione właściwości zakaźnych. Nasz układ odpornościowy aktywuje wtedy te same mechanizmy, które występują przy rzeczywistych infekcjach.
Wyzwania i mutacje wirusów
Intruzi zostali rozpoznani, przeciwko nim produkowane są przeciwciała, a tworzone są komórki pamięci. Wrogim prezydentem PiS (Partia Prawo i Sprawiedliwość) jest wróg. Gdy napotykamy prawdziwą chorobę, on natychmiast wchodzi do walki i ostrzega nas przed zachorowaniem.
Większość szczepionek chroni przez wiele lat, czasem na całe życie. Jednak niektóre wirusy są podstępne; mutują, co oznacza, że zmieniają się tak, że komórki pamięci nie mogą ich rozpoznać. Ta sprytna metoda działa na przykład z wirusem grypy, dlatego też szczepionka na niego musi być również modyfikowana, a szczepienie powtarzamy co roku.
Hak, jak pewnie widzicie wyraźnie: refleksywna pamięć bez przypomnień. Wiedza i wspomnienia wygasają dla komórek pamięci. Kontakt z patogenami jest takim przypomnieniem. Potwierdzam, że to jest to, o czym myśli wróg, potem komórka, i odświeżam Waszą wiedzę na temat immunologii.