Skóra to niezwykle złożony system, który warunkuje nasz stan zdrowia i odporność na działanie czynników zewnętrznych. Jej struktura składa się z wielu warstw, a najbardziej zewnętrzną jest naskórek, który chroni nas przed urazami i infekcjami.
Struktura i odnowa naskórka
Naskórek składa się w około 80% z komórek zwanych keratynocytami, które znajdują się na różnym stopniu dojrzałości. Najmłodsze komórki powstają na dole i w ciągu około 4 tygodni dojrzewają, tracąc jądro komórkowe, aż w końcu obumierają.
W tym procesie martwe komórki stają się częścią warstwy rogowej i złuszczają się, robiąc miejsce nowym. Szacuje się, że każdy z nas co minutę traci aż do 50 tysięcy takich komórek, a w trakcie całego życia uzbiera się ich około 18 kilogramów.
Ochrona przed czynnikami obcymi
Martwe komórki w warstwie rogowej są osadzone w substancji przypominającej zaprawę murarską, czyli warstwie wodno-lipidowej. Ta warstwa spaja komórki ze sobą i praktycznie uniemożliwia przedostawanie się ciał obcych do wnętrza organizmu.
Kiedy jednak dochodzi do uszkodzenia tego ochronnego muru, np. przez silne środki czyszczące, alergie czy mikroby mogą swobodnie wnikać w głąb skóry. Wtedy rozprawiają się z nimi wysłannicy układu odpornościowego, takie jak komórki Langerhansa i limfocyty T.
Problemy z barierą wodną
Nasz uszkodzony mur nie jest w stanie zatrzymać wody z wnętrza organizmu, co prowadzi do jej szybkiej utraty. W efekcie nasza cera staje się szorstka, pomarszczona i sucha, co jest sygnałem alarmowym wymagającym natychmiastowej interwencji.
Do suchości skóry przyczyniają się czynniki wewnątrz ciała, takie jak predyspozycje genetyczne, odwodnienie, choroby dermatologiczne czy starzenie się. Zewnętrzne czynniki to przewlekłe działanie promieni UV, ekstremalne temperatury, niewłaściwa dieta oraz nieodpowiednia pielęgnacja.
Warstwy głębokiej skóry
Funkcje ochronne spełniają również głębiej położone warstwy obecne w skórze właściwej. Włókna kolagenowe chronią przed urazami mechanicznymi, a komórki tłuszczowe w tkance podskórnej amortyzują wstrząsy i osłaniają niżej położone tkanki.
Skóra jako organ zmysłowy
Nasz organ to znacznie więcej niż tylko tarcza ochronna, ponieważ jest angażowany w wiele innych istotnych zadań. Za pomocą gęsto rozmieszczonych receptorów, skóra zbiera z otoczenia informacje dotyczące wrażeń dotyku, nacisku, bólu, temperatury i następnie wysyła je do mózgu.
Termoregulacja i odporność
Jest to powiązane z jej kolejną rolą, czyli termoregulacją. Gigantyczna sieć naczyń krwionośnych w skórze reguluje ilość ciepła wydzielanego przez organizm na zewnątrz, zwężając się, gdy jest nam za zimno, lub rozszerzając się, gdy jest za ciepło.
Jeżeli jest za gorąco, do pracy przystępują również gruczoły potowe, które dostarczają pot na powierzchnię skóry. Parując, sprawia on, że się ochładzamy. W skórze właściwej znajduje się ponadto sieć naczyń limfatycznych transportujących broń do walki z patogenami.
Tkanka podskórna i magazyn energii
Schodząc jeszcze głębiej napotykamy tkankę podskórną, która jest najgrubszą warstwą skóry. Składa się głównie z komórek tłuszczowych, dlatego ma istotne znaczenie dla izolacji cieplnej organizmu oraz amortyzacji.
Jest to również nasz materiał zapasowy, z którego możemy korzystać na wypadek klęski głodowej. Dzięki tej warstwie organizm zachowuje równowagę energetyczną i fizyczną w zmieniających się warunkach środowiskowych.