Jan Raczyński przyszedł na świat w Nowym Sączu 16 listopada 1865 roku jako syn Jana i Anieli z Bulgiewiczów. Rodzina należała do lokalnej elity kupieckiej, co zapewniło mu solidne warunki do dalszego rozwoju intelektualnego. W rodzinnym mieście młody człowiek podjął edukację podstawową oraz średnią, którą uwieńczył zdaniem matury w Gimnazjum w roku 1883.
Ścieżka naukowa i studia medyczne
Następnie udał się do Krakowa, gdzie podjął ambitne studium na Uniwersytecie Jagiellońskim. Warto dodać, że jednocześnie, w latach 1886 – 1888 studiował na tej samej uczelni prawo, co świadczy o jego wielowymiarowości intelektualnej.
W 1889 roku otrzymał stopień doktora medycyny, otwierając drogę do profesjonalnego życia zawodowego. Po studiach odbył służbę wojskową w Krakowie, gdzie pełnił funkcję lekarza garnizonowego, co było ważnym etapem jego kariery.
W latach 1890–1896 pracował jako sekundariusz w Szpitalu Dziecięcym św. Ludwika w Krakowie. Jednocześnie młody i zdolny medyk był w latach 1892–1897 asystentem kliniki pediatrycznej UJ u prof. Macieja Leona Jakubowskiego – legendy polskiej pediatrii.
Raczyński był najlepszym pośród studentów Jakubowskiego i dzięki temu wykorzystał swoją pozycję do zrobienia wielkiej kariery naukowej oraz społecznej w przyszłości.
Specjalizacje i habilitacja
W 1894 roku Sądeczanin specjalizował się w pediatrii u Adalberta Czernego we Wrocławiu, dodatkowo na UJ w bakteriologii u Odo Bujwida oraz patologii ogólnej.
Lata dorobku naukowego
Każde z tych nazwisk to kolejne legendy polskiej medycyny, co świadczy o tym, jak wysoki poziom wiedzy posiadał nasz bohater. W 1896 roku habilitował się na UJ w Krakowie.
W 1902 roku mianowano Raczyńskiego profesorem nadzwyczajnym oraz objął on kierownictwo oddziału niemowlęcego kliniki UJ, co było ogromnym wyróżnieniem dla młodego lekarza.
Aktywność społeczna i organizacyjna
Bardzo angażował się w swoją pracę oraz życie towarzyskie środowiska naukowego. W 1900 roku organizował w Krakowie IX Zjazd Polskich Przyrodników i Lekarzy, co było ważnym wydarzeniem dla całej społeczności medycznej.
Do 1904 roku zorganizował wiele kursów pediatrycznych dla lekarzy oraz promował szczepienia przeciwko ospie. Publikował również w „Przeglądzie Literackim” i nawet wszedł do jego redakcji, łącząc naukę z kulturą.
W latach 1902–1904 zasiadał w zarządzie Zachodnio-Galicyjskiej Izby Lekarskiej w Krakowie, gdzie bronił interesów środowiska lekarskiego.
Cezura czasowa i zmiana miejsca pracy
Rok 1904 był jednak ważną cezurą czasową – wówczas zdecydował się opuścić Kraków, w którym zdobył bardzo duże uznanie. W tym samym roku poślubił Marię Parneńską.
Życie rodzinne i związki z kulturą
Maria była córką profesora Stanisława Parneńskiego – powstańca styczniowego, wybitnego krakowskiego lekarza internisty. Rodzina Parneńskich była szeroko znana też w krakowskiej bohemie artystycznej.
Żona Raczyńskiego – Maria zwana Maryną (1884 – 1941) uchodziła za muzę młodopolskich artystów. Jej nauczycielem był sam Lucjan Rydel, a brała udział w słynnym weselu nauczyciela z Jadwigą Mikołajczykówną.
Stąd też Wyspiański uwiecznił ją jako Marynę w swoim dramacie oraz namalował portret Raczyńskiego, który leczył dzieci artysty. To dowód na to, jak głębokie były jego związki z elitami kulturalnymi epoki.
Lwów i rozwój pediatrii
W 1904 roku Raczyński przeniósł się do Lwowa, gdzie został dyrektorem Szpitala Dziecięcego św. Zofii przy ulicy Głowińskiego. W 1905 roku stworzył w stolicy Galicji katedrę pediatrii na Uniwersytecie Jana Kazimierza.
Zainicjował również wydawanie „Lwowskiego Tygodnika Lekarskiego” oraz założył w 1908 roku „Przegląd Pediatryczny”, który stał się ważnym medium dla lekarzy zajmujących się dziećmi.
Wsparcie władz i organizacje charytatywne
Namiestnik Galicji Andrzej hrabia Potocki wspomagał Raczyńskiego jak mógł, a owocem tej współpracy było otwarcie w 1909 roku kliniki pediatrycznej. W tym samym roku dzięki działaniom Sądeczanina powstało Towarzystwo Ochrony Dziecka we Lwowie.
Raczyński pochylał się nad biednymi i słabymi, stając się kimś z pogranicza doktora Judyma i Korczaka. Cały czas aktywnie pracował naukowo zajmując się chorobami układu pokarmowego u niemowląt oraz dzieci.
Osiągnięcia badawcze
Badał zapalenie opon mózgowych, wodogłowia i inne schorzenia dotykające najmłodszą populację. W 1912 roku pojechał do Paryża na Kongres Pediatryczny.
Przełomowe odkrycia
Wygłosił tam pionierskie wyniki swoich badań, które dotyczyły wpływu światła słonecznego na osadzanie się wapnia w kościach. To miało olbrzymi wpływ na późniejsze leczenie krzywicy u dzieci.
Końcówka życia
W 1913 roku został profesorem zwyczajnym, co było szczytem kariery naukowej. Niestety niedługo potem wybuchła I wojna światowa i rzucił się w wir pomocy potrzebującym.
Czterema latami później zarządzał kliniką internistyczną, chirurgiczną, okulistyczną oraz położniczą przez niemal dwa lata do 1915 roku. Ile wymagało to wysiłku, możemy jedynie sobie wyobrazić biorąc pod uwagę warunki tamtej epoki.
Niestety szalony wir pracy Raczyński przypłacił życiem i zmarł nagle oraz niespodziewanie 1 sierpnia 1918 roku przeżywszy zaledwie 53 lata. Przyczyną zgonu był wylew krwi do mózgu.
Dzieje po śmierci
Jego pogrzeb był wielkim wydarzeniem, podczas którego przemawiał rektor lwowskiego UJK Kazimierz Wais przed wyprowadzeniem trumny. Nowosądeczanin został pochowany na cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie.
Dziedzictwo rodzinne
Pozostawił po sobie syna Adama, który był chirurgiem oraz córkę Annę Michałowską – żonę Emila profesora urologii UJ. Świat medycyny pamięta o nim i w 1962 roku na X Międzarnarodowym Zjeździe Pediatrycznym w Lizbonie odbyło się specjalne posiedzenie poświęcone Raczyńskiemu.Szczególnie doceniono jego zasługi w odkryciu krzywicy wśród dzieci, co uratowało wiele młodych życia. Niestety Nowy Sącz o Raczyńskim i jego niesamowitej rodzinie kompletnie zapomniał.