Sięgam pamięcią do lat siedemdziesiątych, kiedy to Nowy Sącz był miejscem krótkich, ale intensywnych wizyt mojego znajomego, Wojciecha Turżańskiego. W tamtym czasie był on jeszcze studentem prawa, a jego pasją było fotografowanie różnorodnego taboru komunikacyjnego, który zjawiał się na ulicach polskich miast. Dziś, jako sędzia w stanie spoczynku, Wojciech udostępnił nam swoje archiwa, dzięki czemu możemy zobaczyć czarno-białe kadry z 12 lipca 1978 roku. Te zdjęcia to nie tylko dokumentacja techniczna autobusów, lecz także żywy portret życia codziennego w czasach PRL-u. Każdy kadr niesie ze sobą opowieść o ludziach, samochodach i specyficznej atmosferze tamtych lat, które dla wielu z nas są już odległą przeszłością.
Pasja rodzinna i miłość do transportu
Wojciech Turżański nie przypadkiem sięgnął po aparat fotograficzny w trakcie spacerów po nowosądeckim Rynku. Jego zainteresowanie komunikacją miejską to dziedzictwo po ojcu, Jerzym Turżańskim, który był znanym dziennikarzem motoryzacyjnym i współzałożycielem „Kuriera Lubelskiego”. Ta rodzinna tradycja sprawiła, że młody student zwracał uwagę na detale, które dla przeciętnego przechodnia mogły być niewidoczne. Wspólnie ze swoim bratem Wojciech później założył Lubelskie Towarzystwo Ekologicznej Komunikacji LTEK, co świadczy o głębokim zaangażowaniu w tematykę transportu. Przez lata odwiedzali dziesiątki miast, dokumentując zmiany w taborze i infrastrukturze komunikacyjnej na przestrzeni dekad.
Podczas swojej krótkiej wizyty w Nowym Sączu w 1978 roku Wojciech miał za zadanie sfotografować autobusy WPK, czyli Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Komunikacji. To właśnie ta firma odpowiadała wówczas za obsługę miejskich linii autobusowych w regionie. Mimo że pobyt trwał zaledwie kilka godzin, udało mu się uchwycić istotne fragmenty życia miasta. Zdjęcia te stanowią cenne świadectwo epoki, pokazując nie tylko maszyny, ale i otoczenie, w którym funkcjonowały. Dla miłośników historii transportu są one prawdziwym skarbem informacyjnym.
Detale uliczne: Konsumy i sklepy z obuwiem
Patrząc na zdjęcia z 1978 roku, trudno nie zwrócić uwagi na tło, w którym pojawiają się autobusy. Jednym z ciekawszych elementów jest sklep „Konsum”, którego witryny zasłonięte były firankami. Wojciech wyjaśnia, że nie było to zwykłe zabezpieczenie przed słońcem, lecz sposób ukrycia towarów deficytowych przed zazdrosnymi oczami klientów. W czasach PRL-u Konsumy sprzedawały towary wyłącznie funkcjonariuszom Milicji Obywatelskiej oraz Służby Bezpieczeństwa. Firanki miały służyć dyskrecji, aby nie drażnić ludzi, którzy nie mogli tam zakupić pożądanego towaru.
Kolejną ciekawostką widoczną na fotografiach są dwa sklepy z szyldem „obuwie” stojące obok siebie. Dla młodego pokolenia może to wyglądać jak przykład zażartej konkurencji między firmami prywatnymi. W rzeczywistości oba punkty handlowe należały do jednej państwowej firmy, a różnica polegała jedynie na asortymencie: jeden sprzedawał buty męskie, drugi damskie. Towary trafiały tam z centralnego rozdzielnika, co było typowe dla systemu gospodarczego ówczesnej Polski. Takie detale pomagają nam zrozumieć, jak funkcjonowała codzienna logistyka handlowa w komunistycznym państwie.
Wschoodni odpowiednik Mercedesa
Pomiędzy autobusami miejskimi na zdjęciach pojawia się również charakterystyczny samochód osobowy – radziecka Wołga. Wojciech Turżański zwraca uwagę, że w tamtym okresie ten pojazd był postrzegany jako wschodni odpowiednik prestiżowego Mercedesa. Był to symbol statusu społecznego i zamożności, dostępny jedynie dla wąskiej grupy uprzywilejowanych obywateli lub dygnitarzy. Widok takiej taksówki na nowosądeckim Rynku dodaje kadrom dodatkowego wymiaru historycznego. Przypomina nam o hierarchii społecznej i dostępności luksusowych dóbr w czasach niedoborów.
Tabor komunikacyjny lat siedemdziesiątych
Głównym bohaterem fotografii są oczywiście autobusy, które wówczas kursowały po ulicach Nowego Sącza. Na zdjęciach widzimy trzy podstawowe typy pojazdów, które dominowały w mieście przez lata sześćdziesiąte i siedemdziesiąte. Każdy z nich miał swoją specyfikę techniczną oraz przypisaną rolę w sieci komunikacyjnej miasta. To właśnie te maszyny zapewniały mobilność mieszkańcom, łącząc różne dzielnice z centrum.
Pierwszym z widocznych pojazdów jest Jelcz 272 MEX, potocznie zwany „ogórkiem” ze względu na swój charakterystyczny kształt. Ten model był często wykorzystywany na trasach podmiejskich, takich jak linia 21 do Kosarzysk czy numer 8 do Rytra. Czasami zdarzało się jednak, że Jelcze kursowały również jako linia „23” po samym mieście, uzupełniając flotę w godzinach szczytu. Ich obecność na Rynku świadczy o elastycznym podejściu WPK do zarządzania taboriem.
Najpopularniejszym autobusem w Nowym Sączu przez całą dekadę lat siedemdziesiątych był San H100B. Pojawił się on pod koniec lat sześćdziesiątych i szybko stał się symbolem miejskiej komunikacji w regionie. Jego niezawodność i prostota konstrukcji czyniły go ulubieńcem kierowców i mechaników tamtych czasów. Na zdjęciach Wojciecha Turżańskiego San H100B prezentuje się jako solidny, choć nieco przestarzały już pojazd.
Stopniowo jednak San wypierał nowszy model, jakim był Autosan H9-35. Pierwsze egzemplarze tego autobusu pojawiły się w Nowym Sączu w 1975 roku, co oznaczało modernizację taboru miejskiego. Autosany były bardziej komfortowe i nowoczesne, lepiej dostosowane do rosnących potrzeb pasażerów. Widoczne na dwóch fotografiach egzemplarze Autosana H9-35 pokazują, jak wyglądała transformacja technologiczna w polskiej komunikacji miejskiej.
Ewolucja linii autobusowej nr 7
Interesującym aspektem historycznym jest również zmiana tras kursowania autobusów na przestrzeni lat. Na podstawie planu miasta z 1976 roku możemy odtworzyć szlak linii nr 7, zwanej potocznie „siódemką”. Wtedy trasa prowadziła od osiedla Barskie przez ulice Paderewskiego, Tarnowską i Kazimierza Wielkiego aż do Rynku. Stamtąd autobus skręcał w stronę Dunajewskiego, Szwedzkiej i dalej do Dworca PKP.
Z biegiem czasu trasa ta uległa wydłużeniu, a przystanki końcowe przenoszono w inne części miasta. Obecnie „siódemka” startuje na przystanku Sucharskiego LIDL i jedzie inną drogą do Dworca MPK. Mimo zmian, kluczowe odcinki takie jak aleje Batorego i Wolności czy Rynek pozostały elementami stałymi w sieci komunikacyjnej. To pokazuje, jak miasto rozwijało się przestrzennie, a komunikacja dostosowywała się do nowych osiedli mieszkaniowych.
Archiwalne zdjęcia Wojciecha Turżańskiego to cenne źródło informacji dla historyków i miłośników transportu. Pozwalają one nie tylko zobaczyć wygląd autobusów z lat siedemdziesiątych, ale też zrozumieć kontekst społeczny i gospodarczy tamtej epoki. Deficytowe towary w Konsumach, radzieckie taksówki oraz specyficzny podział sklepów z obuwiem to elementy układanki, która tworzy pełny obraz Nowego Sącza z 1978 roku.
Dzięki uprzejmości autora możemy dziś podziwiać te kadry i zastanawiać się nad tym, jak bardzo zmieniło się nasze otoczenie. Współczesne autobusy są bardziej ekologiczne i komfortowe, ale tracą pewien urok mechanicznej prostoty pojazdów z przeszłości. Historia komunikacji miejskiej w Nowym Sączu to fascynująca podróż przez dekady zmian technologicznych i społecznych.
Zachęcam do bliższego zapoznania się z historią taboru na stronie Galicyjskiego Stowarzyszenia Miłośników Komunikacji w Nowym Sączu. Tam znajdziecie więcej szczegółów na temat poszczególnych modeli autobusów i ich losów w naszym mieście. To ważne, aby pamiętać o tych maszynach, które kiedyś były niezmiernie potrzebne dla codziennego funkcjonowania tysięcy mieszkańców.